Tatil döneminde artan ekran kullanımıyla birlikte çocukların uykuya geçişinin zorlaştığı, uyku düzeni ve kalitesinin olumsuz etkilendiği, bunun okula uyumu zorlaştırdığı ve davranışsal ile bilişsel fonksiyonlarda bozulmaya yol açabildiği belirtildi.
Etlik Şehir Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Tolga Köle, 2025-2026 eğitim öğretim yılının birinci döneminin sona ermesi dolayısıyla AA muhabirine açıklamalarda bulundu.
Köle, tatil döneminin çocuklar için oyun ve eğlenceyle geçen, aileler için ise bir nebze rahatlama sağlayan bir süreç olduğunu ancak bu dönemde en sık karşılaşılan sorunun çocuklarda uyku düzeninin bozulması olduğunu ifade etti.
Okul döneminde çocukların yaşamını düzenleyen sosyal zamanlayıcıların bulunduğunu aktaran Köle, sabah okul ve servis saatlerinin bu düzenin temelini oluşturduğunu söyledi.
Bu etkenlerin tatille birlikte ortadan kalktığını belirten Köle, çocukların bu dönemde daha geç uyanmaya ve gece daha geç saatlerde yatmaya başladığını belirtti.
Köle, tatil döneminde ekran süresinin arttığına dikkati çekerek, "Çocuklarımızın evde kaldığı süre içinde televizyon, telefon, tablet maruziyeti artıyor. Buna bağlı olarak mavi ışık etkilenmesi ve buna bağlı olarak da melatonin yani bizim uykumuzu düzenleyen hormonlarda baskılama oluyor. Bu durum uykuya geçişi, uyku düzenimizi ve kalitemizi etkiliyor." dedi.
Bu süreçte çocukların fiziksel aktivitesinin de azaldığını bildiren Doç. Dr. Köle, okul döneminde arkadaşlarıyla hareket eden çocukların tatilde daha çok ekran başında vakit geçirdiğini, fiziksel aktivitenin azalmasının yorgunluğu azalttığını ve bunun da uykuya geçiş süresini uzattığını ifade etti.
Köle, uykunun düzensizleşmesiyle birlikte öğün saatlerinin de kaydığını vurgulayarak, geç saatlerde ağır besinler, atıştırmalıklar ve fazla karbonhidrat tüketiminin uyku kalitesini düşürmeye sebep olduğunu aktardı.
Tatil döneminde uyku saatlerinin tamamen serbest bırakılmaması gerektiğini anlatan Köle, "Çocuklarımıza okul tatiliyle beraber bir nebze de olsun esneklik göstereceğiz ama önerilen uyku zamanlarından en fazla 60-90 dakika gibi bir esneme yapılabilir. Bu dönemde çocuklarda uyku düzenini ve kalitesini korumak için ekran maruziyetini uyumadan bir saat önce kesmemiz gerekiyor. Uykuya geçişi kolaylaştırmak için özellikle loş ışıkta aile içi sohbet, kitap okuma ya da düşük sesli müzik dinleme gibi farklı etkinliklerle uykuya geçişimizi rahatlatabiliriz." değerlendirmesinde bulundu.
"Uyku akademik başarıda ve öğrenmede önemli yere sahip"
Doç. Dr. Mehmet Köle, uykunun önemine dikkati çekerek, "Uyku, beyin gelişimi, bellek gelişiminde, hafıza güçlendirmede, dikkat dağınıklığı ya da odaklanmada, psikolojik olarak duygularımızı kontrol etmekte, çocuklarda salgılanan hormonlar sayesinde büyüme ve boy kısalığı, boy uzunluğu gibi metabolik fonksiyonların düzenlenmesinde, bağışıklık sistemimizde enfeksiyonlara karşı vücudumuzun korunmasında da etkili. O nedenle uyku düzenimizi belirli bir ritimde tutmamız gerekiyor." uyarısında bulundu.
Okula dönüş sürecinin kademeli olarak planlanması gerektiğini dile getiren Köle, "Tatilde 60-90 dakika gibi bir esneme yapılabileceğini söylemiştim. Okul başlamadan 4-5 gün öncesi ise günlük 15-20 dakika yavaş yavaş kademeli olarak uyku düzenimizi değiştirerek okul zamanındaki düzenimize dönebiliriz." dedi.
Köle, ilk ve ortaokul başlangıç çağındaki 6-12 yaş grubundaki çocukların günde en az 9-12 saat, 13-18 yaş grubundaki çocukların ise en az 8-10 saat uyumasının önerildiğini belirterek, şunları kaydetti:
"Bozulan uyku düzeni okula uyumu geciktirmektedir. Uyku bozukluğunun erken evrelerinde özellikle ilk başta davranışsal ve bilişsel fonksiyonlarda bozulma görülüyor. Uzun ve orta vadedeki etkileri ise daha çok fiziksel etkiler üzerine, büyümenin, gelişmenin gerilemesi, nörolojik fonksiyonlarda gerileme, dikkat eksikliği, hiperaktivite, huzursuzluk gibi belirtiler gözlenebilmektedir.
Uyku, çocuklarımızda beyin gelişiminde, bellek gelişiminde dikkat ve odaklanmanın sağlanmasında, akademik başarıda ve öğrenmede önemli yere sahiptir. Bunun yanında çocuklarda psikolojik gelişimde de yani davranışlarımızın düzenlenmesinde, duygu regülasyonunda ve dürtüselliğin kontrol altına alınmasında da önemli yere sahiptir. Bu nedenle eğitim ve akademik başarıda uykunun yeri önemlidir ve bu nedenle özen göstermekte fayda görüyoruz."
Uykuya geçişte zorlanmanın kronikleşmesi, uykuda horlama, nefes kesilmesi, uykunun bölünmesi ve bunun günlük işlevselliği bozması durumunda ailelerin mutlaka hekime başvurması gerektiğini vurgulayan Köle, kaygı, çökkünlük ve depresyon belirtilerinin de dikkate alınması gerektiğini söyledi.