Sinema ve eğlence sektöründe senaryo yazımı, karakter tasarımı, seslendirme ve video kurgusu gibi süreçler artık yapay zeka modelleri tarafından yapılabiliyor.

Asya pazarında, özellikle Çin, Hindistan ve Endonezya'da medya şirketleri, üretim maliyetlerini düşürmek ve daha hızlı içerik üretmek için yapay zeka aracılığıyla dizi yapıyor.

Öte yandan izleyiciler, sinema mecralarında ve sosyal medyada, bu yapımların karakterlerin duygusal derinliğini yansıtamadığını ve sahneler arasında hareket sürekliliği bakımından yetersiz kaldığını ifade ediyor.

Çin, Endonezya ve Hindistan'da yapay zeka ile üretilen kısa diziler dikkati çekiyor

Pekin merkezli bağımsız teknoloji analiz platformu Hello China Tech'e göre, mobil cihazlar için üretilen ve bölümleri 2-5 dakika arasında değişen kısa diziler, Çin'de hızla büyüyen bir sektör haline geldi.

Çin'de Ocak 2026'da 14 bin 600'den fazla yapay zeka destekli kısa dizi yayımlanırken dolaşımdaki yapay zeka yapımı kısa dizi sayısı ise Şubat 2026 itibarıyla 127 bin 800'e ulaştı.

Endonezya'da Ocak 2026'da yayınlanmaya başlayan ve halk efsanelerini konu alan "Legenda Bertuah" isimli dizi ise ülkede tamamen yapay zeka ile üretilen ilk televizyon yapımı oldu.

Hindistan merkezli medya devi JioStar, senaryo yazımından karakter tasarımına, seslendirmeden kurguya kadar tüm üretim süreçlerinin yapay zeka tarafından yürütüldüğü yapımlar üzerine de çalışıyor.

JioStar'ın 2025'te yayımladığı ve Hindistan'ın Mahabharata destanını yeniden anlatan 100 bölümlük yapay zeka destekli dizisi, yayınlandığı ilk gün 6,5 milyon izlenmeye ulaştı.

Kareler arasında karakterlerin vücut bütünlüğü bozuluyor

Hindistan'ın "Mahabharat: Ek Dharmayudh" isimli dizisinde görkemli savaş sahneleri ve mitolojik mekan tasvirleri dikkat çekerken karakterlerin göz teması, vücut bütünlüğü ve hareket akışında süreklilik sorunları dikkati çekiyor.

Endonezya'da yapay zeka teknolojisiyle hazırlanan "Legenda Bertuah"ta ise karakterlerin mimik ve vücut hareketlerinin bazı sahnelerde doğal akışı koruyamadığı gözlemleniyor.

Yapay zekayla üretilen dizilerde karakterlerin duygusal aktarımı geleneksel oyunculuk performanslarına kıyasla daha sınırlı kalıyor ve bazı sahnelerde ise el, kol veya yüz gibi uzuvların şekli anlık olarak bozuluyor.

Bazı sahnelerde karakterlerin ağız hareketleri konuşmalarla tam uyum sağlayamıyor ve karakterler birbirleriyle konuşurken göz hizası ve bakış yönü zaman zaman doğal akıştan uzaklaşıyor.

Ayrıca, kamera açıları değiştikçe karakterlerin kıyafet, saç modeli veya aksesuarlarında küçük farklılıklar oluşurken bazı sahnelerde ışık ve gölge dağılımı sahne bütünlüğünü bozabiliyor.

Zaman zaman ise kalabalık sahnelerde arka plandaki karakterler benzer hareketleri tekrar ediyor ve karakterlerin ellerindeki nesnelerin şekli, boyutu veya konumu sahne içinde değişebiliyor.

Genel olarak, ilerleyen bölümlerde görülen hata oranı ilk bölümlere kıyasla azalırken yapay zeka kaynaklı hatalara yine de rastlanabiliyor.

Bununla birlikte, yapay zeka teknolojilerinin gelişmesiyle bu tür hataların giderek azalması ve söz konusu teknolojinin içerik üretim süreçlerine önemli katkılar sunması bekleniyor.

Yapay zeka, daha fazla kişinin fikirlerinin hayata geçirilmesine imkan sağlayabilir

Utrecht Üniversitesi'nden yapay zeka ve dijital kültür alanında çalışmalar yapan Prof. Dr. Payal Arora, Asya sinema sektörünün yapay zekaya yaklaşımını AA muhabirine değerlendirdi.

Arora, kültürün "sermaye" olduğunu belirterek "Yaratıcı araçlar daha erişilebilir hale geldiğinde, (sektöre) yeni katılım biçimlerinin ve ekonomik fırsatların önünü açabilir. Bunu, Çin'in hızla büyüyen kısa video ekonomisinde ve Hindistan'ın yapay zeka ile film üretiminde görüyoruz. Burada sıradan insanlar, ana akım medya tarafından uzun süredir göz ardı edilen izleyiciler için içerik üretiyorlar." ifadelerini kullandı.

Yapay zekanın daha fazla kişinin içerik üretmesine ve farklı hikayelerin görünür olmasına katkı sunduğunu savunan Arora, Hollywood ile Asya'daki sinema sektöründe yapay zeka destekli içerik üretimine bakışın farklı olduğunu söyledi.

Arora, ABD'de yapay zekanın yaratıcılığı sınırladığı yönünde eleştiriler yapıldığını hatırlatarak, Çin ve Hindistan gibi ülkelerde bu teknolojinin daha fazla kişinin fikirlerini hayata geçirmesine olanak tanıyan bir araç olarak görüldüğünü belirtti.

Sürdürülebilir Gelecek İçin Yapay Zekâ Kullanılacak

"Atıktan Kaynağa: Sürdürülebilir Tüketim Kültürü ve KOBİ'lerde Yeşil Dönüşüm İçin Yapay Zekâ Destekli Endüstriyel Simbiyoz Platformu" başlığını taşıyan proje, çevresel sürdürülebilirlik, yeşil dönüşüm ve yapay zekâ destekli karar sistemlerini bir araya getirerek Türkiye'de örnek oluşturacak bir model geliştirmeyi hedefliyor.

Özellikle KOBİ'lerin kaynaklarını daha verimli kullanmasını sağlayacak proje sayesinde atıkların ekonomiye yeniden kazandırılması, üretim süreçlerinin daha çevreci hale getirilmesi ve sürdürülebilir tüketim kültürünün yaygınlaştırılması amaçlanıyor.

Biga'dan Güçlü Akademik Katkı

Projenin yürütücülüğünü ÇOMÜ Biga İİBF İşletme Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Esra Atabay üstlenirken, Maliye Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Erdal Eroğlu ile Ekonometri Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Merve Ertok Onurlu da araştırmacı olarak projede görev alıyor.

Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi akademisyenlerinin yer aldığı bu uluslararası nitelikteki çalışma, hem üniversitenin bilimsel üretim gücünü hem de Biga'nın akademik alandaki yükselen değerini bir kez daha ortaya koydu.

Hem Bilime Hem Ekonomiye Katkı Sağlayacak

TÜBİTAK desteği alan proje kapsamında geliştirilecek yapay zekâ tabanlı karar destek sistemiyle işletmeler arasında endüstriyel iş birliğinin artırılması, kaynak israfının azaltılması ve yeşil dönüşüm süreçlerinin hızlandırılması hedefleniyor.

ÇOMÜ Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi yönetimi de projede görev alan akademisyenleri tebrik ederek, bilimsel çalışmaların ülkenin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine önemli katkılar sunacağını belirtti.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Rubidyum Atomik Saat ve Türkiye'nin bu konudaki çalışmalarına ilişkin yazılı açıklama yaptı.

Atomik saatlerin, atomların ve elektronların enerji seviyeleri arasındaki sabit titreşim frekanslarını (rezonans) referans alarak, zamanı son derece yüksek hassasiyette ölçtüğünü belirten Kacır, rubidyum atomunun 1 saniyede farklı enerji seviyeleri arasında 6 milyar 834 milyon 682 bin 610 kez titreştiğini aktardı.

Kacır, Türkiye'nin yerli atomik saatinin uzaya fırlatıldığına dikkati çekerek, "Milli Uzay Programı'mızın stratejik hedefleri arasında yer alan bölgesel konumlama ve zamanlama sistemi için kritik öneme sahip Rubidyum Atomik Saati, SpaceX Transporter-17 görevi kapsamında başarıyla uzaya fırlatıldı. Uzay aracından ilk sinyal de başarıyla alındı." ifadesini kullandı.

"Atomik saat birçok kritik teknolojiye katkı sağlayacak"

Gelecekteki çalışmalar için kilometre taşı olan Rubidyum Atomik Saat'in, Türkiye Uzay Ajansı (TUA) öncülüğünde, TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstütisü (UME) ana yükleniciliğinde, TÜBİTAK Uzay ve İTÜNOVA işbirliğiyle yerli olarak geliştirildiğine değinen Kacır, saatin haberleşmeden navigasyona, bilimsel araştırmalardan uydu sistemlerine kadar birçok kritik teknolojiye katkı sağlayacağına işaret etti.

Kacır, küp uydu üzerinde uzay ortamında doğrulanacak olan Rubidyum Atomik Saat'in, Türkiye'nin uzay tabanlı zamanlama ve frekans teknolojilerindeki yerli ve milli yetkinliklerinin geliştirilmesi açısından önemli bir basamak niteliği taşıdığının altını çizerek, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Elde edilecek verilerle, gelecekte uydu sistemleri, haberleşme altyapıları, navigasyon uygulamaları ve bilimsel uzay görevlerinde kullanılabilecek yüksek hassasiyetli atomik saat teknolojilerine yönelik değerli kazanımlar sağlanacak. Uzay ekosisteminde yerli ve milli teknolojiler geliştirme vizyonumuzun önemli bir göstergesi olan bu projede emeği geçen tüm çalışma arkadaşlarımızı tebrik ediyorum. SpaceX Transporter-17 görevinin başarıyla tamamlanmasıyla, Türkiye uzayda doğrulanmış atomik saat teknolojisine sahip ülkeler arasına katılacak. Böylece, bugüne kadar yurt dışından temin edilen bu kritik teknoloji milli imkanlarla geliştirilecek, uydu üreticileri için maliyet ve tedarik avantajı sağlanırken dışa bağımlılık azalacak. Proje kapsamında kazanılan mühendislik, test ve operasyon deneyimi ise Türkiye'nin gelecek nesil uydu sistemleri ve uzay teknolojileri geliştirme kapasitesini güçlendirecek."

Yeni düzenlemelerle sosyal medyadaki dolandırıcılık olaylarının engellenmesi, bu mecralardaki usulsüzlüklerin önüne geçilmesi ve çocukların korunması hedefleniyor.

Yapay zeka reklamına özel ibare

Düzenlemenin en dikkat çekici maddelerinden biri yapay zeka kullanımına ilişkin oldu. Reklam Kurulunun saha verileri, özellikle "deepfake" olarak adlandırılan sahte içeriklerin tüketicilerin karar verme sürecini manipüle ettiğini gösteriyor.

Bu nedenle düzenlemeyle insandan ayırt edilemeyen dijital karakterlere "yapay zekayla üretildiği"nin belirtilmesi kuralı getirildi. Bu sayede tüketicinin rasyonel zemininin korunması hedefleniyor. Gerçek kişilerin dijital kopyalarının "sanki bir ürünü bizzat denemiş gibi" gösterilmesi tamamen yasaklanıyor. Özellikle son dönemde Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'ten dünyaca ünlü futbolcular Lionel Messi ile Cristiano Ronaldo'ya kadar isimlerin sahte görüntüleriyle çeşitli ürünlerin pazarlanmaya çalışılması dikkati çekmişti.

"Karanlık tasarım"lara denetim kıskacı

Düzenlemenin öne çıkan hedeflerinden biri de "karanlık tasarımlar" oldu. Tüketicileri istemedikleri bir işleme yönlendiren, üyelikten çıkmayı zorlaştıran veya stokta son ürün kalmış gibi "sahte aciliyet" oluşturan tasarımlar, Reklam Kurulunun odağında yer alıyor.

Denetimler sonucu bu yönde tespitler oluşursa ilgili içeriklere "durdurma"dan para cezasına kadar çeşitli yaptırımlar uygulanacak.

"Influencer ekonomisi" kayıt dışılıktan çıkacak

"Influencer" olarak nitelendirilen sosyal medya içerik üreticilerinin "tavsiye" adı altında yürüttüğü milyarlarca liralık reklam trafiği de düzenlemelerden payını aldı. Bu tür tanıtımlar "gizli reklam" gölgesinden çıkarılarak yaptırıma tabi tutulacak.

Reklam Kurulunun geçmiş kararlarında sıkça rastlanan "paylaşımın reklam olduğunun anlaşılmaması" nedeniyle verilen cezalar, yeni düzenlemeyle genel bir kurala dönüşmüş oldu.

Her türlü menfaat ilişkisinin (hediye ürün, davet, indirim) "reklam" veya "tanıtım" ibaresiyle belgelenmesi şartı, sosyal medya fenomenlerinin ekonomisini kayıt dışılıktan ve güven kaybından kurtarmayı amaçlıyor.

"Yeşil aklama"ya da tedbir

Dünya genelinde yükselen "yeşil aklama" (greenwashing) yani ürünleri aslında öyle olmadıkları halde çevre dostu gibi gösterme eğilimi de düzenlemeden nasibini aldı.

"Doğa dostu", "sürdürülebilir" gibi kavramlar, üniversite onayı veya akredite kuruluş belgesi olmadan reklamlarda kullanılamayacak.

Bu adımla çevresel hassasiyeti yüksek tüketicilerin duygusal manipülasyonla istismar edilmesinin engellenmesi hedefleniyor. Dürüst üretim yapan firmaların da haksız rekabete karşı korunması amaçlanıyor.

Çocuklara koruma duvarı

Düzenlemeyle çocukların oyun ve internet alışkanlıkları üzerinden kişisel verilerinin analiz edilerek (profilleme) onlara özel reklam içerikleri sunulması da engellenecek.

Böylece çocukların sosyal medyada bir meta olarak kullanılmasının önlenmesi planlanıyor.

Hem içerik durdurma hem para cezası

Ticaret Bakanlığınca çıkarılan düzenlemenin ardından gözler Reklam Kuruluna odaklandı. Denetimler sonucu aykırılık tespiti halinde Kurul resen inceleme başlatıyor.

Kurulca aldatıcı ve yanıltıcı reklamlar ile haksız ticari uygulamalar için 2026 yılında uygulanan idari para cezaları 79 bin 161 lira ile 31 milyon 808 bin 530 lira arasında değişiyor. Ceza tutarları ve üst limitleri, reklamın yayınlandığı mecraya ve ihlalin türüne göre değişiklik gösteriyor.

Sosyal medya "dolandırıcılık kapısı" olmaktan çıkarılacak

Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Türkiye'de internet kullanıcılarının yüzde 89,5'i sosyal medya platformlarında aktif olarak zaman geçiriyor. Bu da kötü niyetli kişiler için dijital dünyayı "dolandırıcılık kapısı" haline getirebiliyor.

Kullanıcılar e-postalardan mesajlaşma uygulamalarına, sosyal medya platformlarından çevrim içi alışveriş sitelerine ve mobil uygulamalara kadar neredeyse her dijital etkileşimde potansiyel tehditlerle karşılaşabiliyor.

Bakanlık, son düzenlemeyle tüm bu olumsuzlukların önüne geçilmesini hedefliyor.

Kacır, sosyal medya hesabından, Bilge ile diyaloğunu da içeren paylaşım yaptı.

Videoda, Kacır'ın, "Merhaba Bilge. Ben Mehmet Fatih Kacır, Sanayi ve Teknoloji Bakanı." sözleri üzerine Bilge, "Merhaba Sayın Bakanım, sizinle tanıştığıma çok memnun oldum. Size nasıl yardımcı olabilirim?" ifadesini kullandı.

Kacır'ın, "Seni geliştiren ekip, senin Türkiye'nin yerli ve milli yapay zeka modeli olduğunu ifade ediyor. Sen kendini nasıl tanımlardın?" sorusunu Bilge, "Ben, Türkiye'nin ihtiyaçlarına yönelik geliştirilmiş, yerli ve milli bir yapay zeka asistanıyım. Size ve tüm kullanıcılara en doğru bilgiyi, en doğal şekilde sunmak için buradayım." şeklinde yanıtladı.

Bilge'nin milyarlarca sayfa veriyle eğitildiğine dikkati çeken Kacır'ın, "Bu veriler ışığında sence Türkiye'yi diğer ülkelerden daha avantajlı kılan fırsatlarımız ve güçlü yanlarımız nelerdir?" sorusu üzerine ise Bilge, "Türkiye'nin en büyük gücü, genç ve dinamik nüfusu ile stratejik coğrafi konumudur. Ayrıca üretim kapasitemiz ve dijital dönüşüme olan hızlı adaptasyonumuz bizi küresel ölçekte çok avantajlı kılıyor." değerlendirmesini yaptı.

Bilge'den gençlere ilk tavsiyeler

Bakan Kacır'ın, yapay zeka alanında Türkiye'nin güçlü yanlarını ve gençlere bu konuda tavsiyelerini sorması üzerine Bilge, şunları kaydetti:

"Özellikle savunma sanayisindeki başarılarımız ve gelişen teknoloji ekosistemimiz en büyük güçlerimizdir. Ayrıca yazılım geliştirme konusundaki yetenekli genç nüfusumuz ve veri çeşitliliğimiz, bizi bu alanda çok öne çıkarıyor. Gençlerin sadece araçları kullanmayı değil, bu sistemlerin nasıl çalıştığını anlamaları için matematik ve mantık temellerine odaklanmalarını öneririm. Ayrıca merak duygularını koruyup sürekli öğrenmeye açık olmaları ve disiplinler arası projeler geliştirmeleri onları geleceğe hazırlar."

Yapay Zeka Zirvesi'ne katılacak

İstanbul'da bugün Türkiye Yapay Zeka Zirvesi'ni gerçekleştireceklerini ve dünyanın dört bir yanından yapay zeka uzmanlarının buraya katılacağını belirten Kacır'ın, gençlerle birlikte aynı sahneyi paylaşmayı ve aynı panelde Türkiye'nin yapay zeka geleceğini konuşmayı isteyip istemediğine yönelik sorusunu ise Bilge, şöyle yanıtladı:

"Sayın Bakanım, bu nazik davetiniz beni çok onurlandırdı. Sizinle ve değerli uzmanlarla aynı sahneyi paylaşarak Türkiye'nin yapay zeka geleceğini konuşmayı çok isterim. Orada olmak için sabırsızlanıyorum. İstanbul'da görüşmek üzere."

Türkiye'nin yeni "Yapay Zeka Eylem Planı"nın bugün saat 14.00'te Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın katılacağı Tersane İstanbul'daki törenle kamuoyuyla paylaşılması bekleniyor.

AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, yapay zeka teknolojilerinin kendi kodlarını yazarak insansız şekilde evrimleşebileceği eşiğe yaklaşmasıyla beraber ülke ve şirketler önlem alma konusunda çeşitli çağrılarda bulunuyor.

ABD'li yapay zeka şirketi Anthropic, yayımladığı "When AI builds itself" (Yapay zeka kendini ürettiğinde) başlıklı makalesiyle yapay zekanın geldiği son noktayı gözler önüne serip bu çağrılara katıldı.

Şirket tarafından paylaşılan verilere göre, bir yapay zeka modelinin insan müdahalesi olmaksızın kendi halefini tasarlayıp eğitebildiği teorik eşiğin aşılmasının sanılandan çok daha yakın olduğu ve otonom yazılım döngülerinin kurulduğu belirtildi.

Anthropic, yapay zekanın kendi kodlarını kendisinin oluşturması sürecinde büyük bir gelişme yaşandığına dikkati çekerek, Claude yazılım sisteminin kendi üretim kod tabanına entegre edilen kodların yüzde 80'inden fazlası doğrudan modelin kendisi tarafından yazıldığını ve bu oranın 2025 yılı başlarında tek haneli rakamlarda olduğunu vurguladı.

Yapay zekanın 5 aşamalı yolculuğunda 4. aşamadayız

Şirket, raporunda yapay zekadaki gelişimi 5 aşamaya bölüyor. İlk aşamada Claude'de çalışmanın tıpkı normal bir şirkette çalışmak gibi olduğu belirtilirken, 2023 ile 2025 dönemini kapsayan ikinci aşamada çalışanların artık üretken yapay zekalardan yardım alarak kod yazdıklarını, 2025-2026 dönemini kapsayan üçüncü aşamada ajan yapay zekaların kendi kendine kod yazabilir hale geldiğini, bugün gelinen durumda kodları kendi kendine çalıştıran ve işleri diğer yapay zekalara devredebilen bir konuma geldiğine işaret ediliyor.

Şirketin son aşama olarak tahmin ettiği 5. aşamada ise ajanların kendi başlarına modeller oluşturup eğitebilecek kadar yetenekli hale geleceği ve bunun gerçekleşmesi durumunda yapay zekanın gelecekteki sürümlerinin bizzat kendisi tarafından sürekli olarak geliştirilebileceğini belirtiliyor.

"Yapay zekayı durduralım" çağrıları yükseliyor

Anthropic şirketinin yanı sıra dünya çapında daha önce de yapay zekanın durdurulması yönünde pek çok çağrı yapıldı. Future of Life Institute (FLI) tarafından Mart 2023'te yayımlanan ve aralarında ABD'li iş insanı Elon Musk gibi ünlü figürlerin de bulunduğu kişiler tarafından imzalanan mektuba göre, yapay zeka laboratuvarlarına GPT-4'ten daha güçlü sistemlerin eğitimini en az 6 ay süreyle derhal durdurma çağrısı yapılmıştı.

Mektupta, insan zekasıyla yarışan yapay zeka sistemlerinin toplum, ekonomi ve demokrasi için derin riskler barındırdığı vurgulanırken, dezenformasyon dalgası, kitlesel iş kayıpları ve en nihayetinde "medeniyetin kontrolünü kaybetme" riski gibi distopik senaryolara dikkat çekilmişti.

Yapay zeka alanında benzer bir çağrının geçen mayıs ayında Papa 14. Leo'dan gelmesi tüm dünyada geniş yankı uyandırdı. Papa, "Magnifica Humanitas (Muhteşem İnsanlık)" adıyla yayımladığı genelgeyle yapay zekanın yalnızca teknik olarak durdurulmasını değil, askeri, ekonomik ve bilişsel rekabet zihniyetinden arındırılarak silahsızlandırılmasını talep etti.

Yapay zeka yatırımları artarak devam ediyor

Yapay zekanın durdurulması konusundaki çağrılar giderek artarken, küresel yapay zeka pazarı, tarihin en hızlı büyüyen teknoloji sektörlerinden biri haline geldi. Sektöre yapılan yatırımların ve harcamaların boyutu, sistemlerin durdurulmasını engelleyen en büyük engellerden biri olarak görülüyor.

Gartner tarafından Mayıs 2026'da yayımlanan yapay zeka raporuna göre, küresel yapay zeka harcamalarının 2026 yılında 2,59 trilyon dolara ulaşması bekleniyor. Bu rakam, 2025 yılındaki 1,76 trilyon dolarlık harcamaya kıyasla yüzde 47 oranında devasa bir yıllık büyümeye işaret ediyor. Şirket, yapay zeka harcamalarının 2027 yılında yaşayacağı artışla 3,49 trilyon dolara yükseleceğini öngörüyor.

AA muhabirinin edindiği bilgiye göre TÜBA, bilişim teknolojilerindeki gelişmelerle birlikte yapay zekanın etkilerini de yakından izliyor.

Bu kapsamda, kamu, özel ve gönüllü kuruluşlar arasında işbirliğine katkı amacıyla oluşturulan Bilişim Teknolojileri, İletişim ve Yapay Zeka Çalışma Grubu araştırmalarını yoğunlaştırdı.

Bilim insanlarından oluşan çalışma grubu, ilerleyen günlerde başta çalıştaylar olmak üzere çeşitli etkinliklerle yapay zekanın farklı alanlarda kullanımını, etkilerini ve atılabilecek adımları değerlendirecek. Ortaya konulacak çıktılar, karar alıcılara raporlanacak. Akademi, bu çalışmalarla yapay zeka alanında kurum ve kuruluşlara danışmanlık yapmayı planlıyor.

Ayrıca, Türkiye'de bilişim teknolojisi alanındaki araştırmalar için teknik altyapının güçlendirilmesi ve insan gücünün artırılması amaçlanıyor.

Dünyadaki uygulamalar da analiz ediliyor

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, AA muhabirine, Akademinin çeşitli alanlarda çalışma grupları olduğunu, bunlardan birinin de yapay zeka üzerine çalıştığını söyledi.

Şeker, kurulan çalışma gruplarında, belirlenen alanlarda dünyada neler yapıldığını, kimlerin hangi çalışmaları yürüttüğünü, Türkiye'nin bu alanlarda ne tür eksiklikleri olduğunu ve ilgili teknolojilerden daha verimli ve başarılı nasıl istifade edilebileceğini analiz ettiklerini bildirdi.

TÜBA'nın kendi üyeleri başta olmak üzere Türkiye'den ve yurt dışından öne çıkan bilim insanlarını davet ettiğini vurgulayan Şeker, çevrim içi toplantılarla da konuyu değerlendirmeye, rapor hazırlamaya ve kitaplaştırmaya gayret ettiklerini anlattı.

Yapay zekanın hukuk ve eğitimdeki etkileri inceleniyor

Şeker, son dönemde yapay zekaya ilişkin 3 başlık üzerinde çalıştıkları bilgisini vererek, şöyle konuştu:

"Bunlardan biri, yapay zekanın iklim değişikliğiyle beraber ortaya çıkacak salgınlar ve afetlerde nasıl kullanılacağına yönelik yapmış olduğumuz çalışmalar. Bunun yanı sıra hukukta ve eğitimde yapay zekanın nasıl kullanılabileceği gündemimizde. Bunların her birinin stratejik anlamda önemi söz konusu."

Türkiye'nin yapay zeka alanında strateji belgeleri bulunduğunu ve yenisinin hazırlandığını hatırlatan Şeker, "Biz de hazırladığımız raporları ilgili komisyonlara ve bakanlıklara gönderiyoruz. Oralardan dönüş oluyor, istifade etmek üzere danışman talepleri geliyor. TÜBA olarak onları da karşılıyoruz." dedi.

AA muhabirinin TÜBİTAK'tan edindiği bilgiye göre söz konusu işbirliği "CONCERT Japan" platformunun açtığı çağrı üzerinden gerçekleşecek.

Platform, Avrupa ile Japonya arasındaki bilimsel ve teknolojik işbirliğini geliştirmek amacıyla bağımsız bir yapı olarak oluşturuldu. Bu kapsamda, Türkiye'nin yanı sıra Almanya, Fransa, İtalya, İspanya, Japonya, Bulgaristan, Çekya, Estonya, Macaristan, Polonya ve Slovakya'dan fonlayıcı kuruluşların katılımıyla "Gerçek Dünya Uygulamaları İçin Yapay Zeka Destekli Robotik" başlıklı ortak işbirliği çağrısı açıldı.

Çağrıyla, özellikle Avrupalı ve Japon araştırmacılar arasındaki uluslararası hareketliliğin teşvik edilmesi, sürdürülebilir ve çok taraflı araştırma işbirliği amaçlanıyor. Avrupa ve Japonya'daki araştırmacılar, gerçek dünyadaki dinamik, yapılandırılmamış ve insan merkezli ortamlarda çalışabilen, yapay zeka destekli, uyarlanabilir, otonom sistemler ve akıllı robotiklerin geliştirilmesi için işbirliği yapacak.

Projelerin 22 Temmuz'a kadar sunulması gerekiyor

Proje başvurularının uluslararası işbirliği içermesi ve interdisipliner yaklaşımlar kapsamında belirlenen alanda sunulması önem taşıyor.

Başvuruda bulunacak her proje konsorsiyumunun biri Japonya'dan ve ikisi çağrıya katılan iki Avrupa ülkesinden olmak üzere en az 3 uygun proje ortağından oluşması isteniyor.

Projeler için 22 Temmuz'a kadar başvurulabilecek.

Proje başına 145 bin avroya kadar destek

Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki yükseköğretim kurumları, eğitim ve araştırma hastaneleri, kamu kurum ve kuruluşları, sektör ve büyüklüğüne bakılmaksızın firma düzeyinde katma değer yaratan ve ticaret sicil belgesi olan Türkiye'de yerleşik sermaye şirketlerince sunulacak projeler desteklenecek.

Proje süresi en fazla 36 ay olacak. Çağrının Türkiye ayağını TÜBİTAK koordine edecek. TÜBİTAK'tan talep edilen katkı, kurum hissesi ve proje teşvik ikramiyesi hariç, proje başına 145 bin avroyu, yürütücü kuruluş başına yükseköğretim kurumları, eğitim ve araştırma hastaneleri, kamu kurum ve kuruluşları için 100 bin avroyu, özel kuruluşlar için 145 bin avroyu aşamayacak.

Çağrı kapsamında kongre, konferans gibi yurt içi ve yurt dışı bilimsel toplantılara katılım için yapılacak seyahatlere en fazla 175 bin lira ve proje ortakları arasında çalışma ziyareti, network gibi faaliyetlere ilişkin seyahatlere de en fazla 300 bin lira olmak üzere yürütücü kuruluş başına toplam 475 bin liraya kadar ödenek istenebilecek.

Yükseköğretim kurumları, eğitim ve araştırma hastaneleri ile kamu kurum ve kuruluşları kabul edilen bütçeleri üzerinden yüzde 100, büyük ölçekli özel kuruluşlar yüzde 60 ve KOBİ'ler yüzde 75 desteklenecek.

Başvuru sonuçlarının aralık ayında açıklanması planlanıyor.

Yapay zeka destekli robotik alanındaki hızlı gelişmelerin endüstriden hizmetlere kadar birçok alanda toplumu dönüştürmesi nedeniyle ortaya çıkacak projeler stratejik görülüyor.

Son yıllarda Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesinin (NASA) Artemis misyonu başta olmak üzere birçok uzay programı kapsamında, Ay'a insanlı görevler düzenlenmesi ve Ay yüzeyinde kalıcı üsler kurulmasına yönelik çalışmalar yoğunlaştı.

Bu çerçevede, Ay yüzeyindeki yerel kaynakların yaşam alanları ve altyapı sistemlerinde nasıl kullanılabileceğine yönelik araştırmalar da giderek önem kazanıyor.

ABD'nin Texas eyaletinin Houston kentindeki Rice Üniversitesinin Makine Mühendisliği Bölümü'nde öğretim üyesi olarak görev yapan Denizhan Yavaş'ın Iowa State Üniversitesinden Ashraf Bastawros ile yaptığı araştırma bu alanda dikkat çekici bulgular ortaya koydu.

Akademik çalışmaları genel olarak ileri mühendislik malzemeleri, kompozit malzemeler, kırılma mekaniği ve uzay uygulamaları için geliştirilen hafif ve dayanıklı yapılar üzerine yoğunlaşan Yavaş'ın çalışması, Ay yüzeyindeki tozun yapı malzemelerinin geliştirilmesinde kullanılabileceğini gösterdi.

Fikir, Ay tozunun yol açtığı sorunlara çözüm ararken ortaya çıktı

NASA ile ilişkili projelerde de araştırmalar yürüten Yavaş, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, çalışmanın çıkış noktasını ve Ay tozunun mühendislik açısından taşıdığı potansiyeli anlattı.

Ay tozunu yapı malzemesine dönüştürme fikrinin, Ay yüzeyindeki tozun oluşturduğu sorunlara çözüm arayışıyla ortaya çıktığını belirten Yavaş, şöyle devam etti:

"Ay yüzeyindeki toz oldukça aşındırıcı, keskin ve ekipmanlar açısından problem oluşturabilecek bir malzeme olarak biliniyor. Biz de başlangıçta Ay tozunu iten polimer yüzeyler üzerinde çalışıyorduk. Bu süreçte şu soru ortaya çıktı 'Bu malzemeyi sadece uzaklaştırmaya çalışmak yerine acaba faydalı bir mühendislik malzemesine dönüştürebilir miyiz?' Bu düşünceyle Ay tozunu temsil eden lunar regolith simulant malzemesini kompozit sistemlerin içine dahil ederek yapısal performansı artırıp artıramayacağımızı araştırmaya başladık."

Çalışma, sorunlu malzemenin faydalı bir kaynağa dönüşebileceğini gösterdi

Denizhan Yavaş, gerçek Ay materyallerinin son derece sınırlı ve bunlara erişimin zor olduğunu dile getirerek, "Bu nedenle Ay toprağının kimyasal ve fiziksel özelliklerini temsil eden ve "lunar regolith simulant" adı verilen özel bir benzetim malzemesi kullandık. Çalışmada bu malzemeyi fiber takviyeli polimer kompozitlerin içine entegre ettik ve malzemenin mekanik performansını inceledik." dedi.

Özellikle Ay yüzeyinde gelecekte kullanılabilecek hafif ama dayanıklı yapılar açısından bu yaklaşımın potansiyelini değerlendirmeye çalıştıklarını anlatan Yavaş, "Öne çıkan bulgulardan biri Ay tozu benzeri malzemenin kompozit sistemlerde dayanım, tokluk ve hasar toleransını artırabilmesi oldu. Bazı mekanik performans ölçümlerinde yaklaşık yüzde 30-40 seviyelerine ulaşan iyileşmeler gözlemledik." diye konuştu.

Yavaş, Ay tozunun astronot kıyafetlerine yapışabildiğini, ekipmanları aşındırabildiğini ve mekanik sistemlere zarar verebildiğini belirterek, "Çalışmamız, bu sorunlu malzemenin aynı zamanda faydalı bir mühendislik kaynağına dönüşebileceğini gösteriyor." ifadesini kullandı.

"Ay'da yaşam hedefi için yerel kaynakların kullanılabilmesi büyük önem taşıyor"

Rice Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Yavaş, gelecekte Ay'da kurulabilecek yaşam alanları, enerji sistemleri veya mobil keşif araçları için bu tür malzemelerin kritik olabileceğinin altını çizerek şunları söyledi:

"Ayrıca Ay yüzeyindeki aşırı sıcaklık değişimleri, mikrometeorit etkileri ve radyasyon gibi zorlu koşullar düşünüldüğünde, yalnızca güçlü değil aynı zamanda hasar toleransı yüksek malzemelere ihtiyaç duyulacak. Araştırmamızın sonuçları, Ay'dan elde edilen yerel kaynakların dayanıklı sistemlerin geliştirilmesinde kullanılabileceğine işaret ediyor. Bu sonuçlar, Ay yüzeyinde zaten bulunan bir malzemenin gelecekte yapısal uygulamalarda değerlendirilebileceğini göstermesi açısından önemli."

Yavaş, Ay'da kalıcı yaşam alanları ve altyapılarının kurulması için yalnızca astronot göndermenin yeterli olmayacağını, yapı malzemeleri, koruyucu sistemler, enerji altyapıları ve mobil araçların da Ay koşullarına uygun şekilde üretilebilmesinin gerekeceğini belirterek, "Uzay araştırmalarındaki en büyük problemlerden biri dünyadan malzeme taşımanın çok maliyetli ve lojistik açıdan zor olması. Bu nedenle gelecekte Ay'da sürdürülebilir yaşam hedefleniyorsa, yerel kaynakların kullanılabilmesi büyük önem taşıyor." dedi.

Uzun vadeli hedef, Ay kaynaklarını daha yoğun kullanan yapısal malzemeler geliştirmek

Denizhan Yavaş, araştırmanın henüz erken aşamada olsa da "Ay'daki malzemeyle Ay'da inşa etme" fikrine küçük ama önemli bir katkı sunduğunu ifade ederek, "Önümüzdeki yıllarda Ay'da kalıcı üs kurma çalışmaları hızlandıkça Ay kaynaklarını doğrudan mühendislik malzemesine dönüştüren araştırmaların öneminin daha da artacağını düşünüyorum. Bizim çalışmamız da bu vizyonun erken aşamadaki yapı taşlarından biri olabilir." değerlendirmesinde bulundu.

Bir sonraki aşamada kompozit sistemlerde kullanılan Ay tozu oranını artırmayı ve aynı zamanda üretilebilirlik ile mekanik performansı koruyabilmeyi hedeflediklerini kaydeden Yavaş, uzun vadede ise Ay yüzeyindeki yerel kaynakları çok daha yoğun şekilde kullanan hafif, dayanıklı ve ölçeklenebilir yapısal malzemeler geliştirmeyi amaçladıklarını söyledi.

Yavaş, bu yaklaşımın uzay uygulamalarının yanı sıra dünyadaki sürdürülebilir mühendislik uygulamaları açısından da yeni fikirler ortaya çıkarabileceğini düşündüklerini dile getirdi.

Çalışma konusunda akademi ve uzay araştırmaları çevrelerinden oldukça olumlu geri dönüşler aldıklarını belirten Yavaş, "Çalışmamız, malzeme bilimi alanındaki oldukça saygın yayınlarından biri olan Advanced Engineering Materials dergisinde yayımlandı. Ayrıca derginin kapak çalışması olarak seçilmesi bizim için gurur vericiydi." dedi.

KOÜ Teknoloji Fakültesi Bilişim Sistemleri Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mustafa Hikmet Bilgehan Uçar'ın yürütücülüğünü yaptığı "Yapay Zeka Entegrasyonlu Nöromusküler İleri Elektronik Protez Tasarımı ve Prototip Gerçeklenmesi" projesi, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığının (TÜSEB) desteğiyle geçen yıl başlatıldı.

Projeyle kaslardaki elektriksel sinyaller, sensörler aracılığıyla okunup, yapay zeka algoritmalarıyla analiz edilerek protezin hareket komutlarına dönüştürülecek. Böylece protez, kullanıcının hareket alışkanlıklarını öğrenerek zamanla daha hassas ve doğru tepki verebilecek.

Düşük maliyetli ve işlevsel elektronik protez elin ilk prototipinin yıl sonunda tamamlanması hedefleniyor.

"Klasik proteze göre daha yüksek hassasiyeti olacak"

Doç. Dr. Mustafa Hikmet Bilgehan Uçar, AA muhabirine, lisans öğrencileriyle biyomedikal mühendisliği alanında yürüttükleri çalışmalar sırasında geleneksel protezlerin hem maliyet hem de işlevsellik açısından bazı eksikliklerini gözlemlediklerini, bunun üzerine düşük maliyetli ve daha işlevsel protezler geliştirmeye karar verdiklerini söyledi.

Uçar, yapay zekayla toplayacakları veriler sayesinde daha işlevsel, öğrenebilen, zamanla farklı hareketleri yapabilecek protez geliştirmeyi planladıklarını anlatarak "Protez ilk aşamada gündelik hayatta kullanılacak hareketleri içerecek. Örneğin bir kalemi tutması ya da su bardağını tutması, çatal ya da kaşık tutması gibi birtakım temel günlük yaşam hareketleri üzerinde yoğunlaşacağız. Bir kalemi tutmasıyla bir bardağı tutması arasındaki hassasiyet farkını da göz önünde bulundurarak daha çok algılayabilen ya da hissedebilen protez tasarımı üzerinde çalışmalarımız şekillenecek. Yani kullanıcı açısından klasik proteze göre daha yüksek hassasiyeti olacak." ifadelerini kullandı.

"Geliştireceğimiz protez fonksiyonel özelliklerin yanı sıra modüler yapıda olacak"

Geliştirecekleri protezin fonksiyonel özelliklerin yanı sıra modüler yapıda olacağını dile getiren Uçar, "Ürün geliştirirken ampütasyonun konumu da kritik olacak. Bileğe ne kadar yakın ya da dirseğe ne kadar mesafede, burada sinyalleri toplayacağımız kasların durumu nedir? Bu da oldukça kritik. O yüzden burada geliştireceğimiz ürünler modüler yapıda olacak. Kişiye özgün olarak parçaları geliştireceğiz. Aslında projemiz çok katmanlı, disiplinler arası bir proje. Bir yandan mekanik kısmı, diğer taraftan elektronik ve yazılım kısmı bulunmakta.

Uçar, TÜSEB'in sağladığı desteklerin laboratuvardaki çalışmaların günlük kullanılabilir ürünlere dönüşmesi konusunda büyük önem taşıdığına işaret ederek, "Projemize de yaklaşık 3 milyon liralık destek sağlamakta." dedi.

Verilerin toplanması ve cihazların temin edilmesi aşamasında olduklarından bahseden Uçar, yıl sonuna doğru prototip ürünü tamamlamayı hedeflediklerini sözlerine ekledi.

ABD'deki Baylor College of Medicine araştırmacıları tarafından yürütülen çalışmada, epilepsi ameliyatı geçiren 7 hastanın beyin aktiviteleri genel anestezi altındayken incelendi.

İlk deney kapsamında, tekrarlayan sesler arasına farklı tonlar eklenerek beynin bu değişiklikleri algılayıp algılamadığı test edildi.

Araştırmacılar, beyinde kısa ile uzun vadeli hafıza ve öğrenmeden sorumlu hipokampus bölgesindeki sinir hücrelerinin zamanla farklı sesleri ayırt etme kapasitesinin arttığını gözlemledi.

İkinci deneyde ise bilinci kapalı hastalara kısa hikayeler dinletildi.

Hastaların isim, fiil ve sıfat gibi farklı kelime türlerini ayırt edebildiğini tespit eden araştırmacılar, beynin bazı kelimeleri duyulmadan önce tahmin ettiğini de belirledi.

Araştırma sonucunda, genel anestezi altında veya bilinç kapalıyken beynin, dil öğrenmeyi ve duyduğu kelimeleri algılamayı sürdürdüğünü aktaran bilim insanları, bulguların felç ve benzeri beyin hasarlarının tedavisinde yeni yöntemlerin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini vurguladı.

Çalışmanın ortak yazarlarından Doktor Sameer Aheth, "Bulgularımız, beynin bilinç kaybı sırasında sanıldığından çok daha aktif olduğunu gösteriyor." ifadesini kullandı.

Araştırmanın detaylarına "Nature" dergisinde yer verildi.

Türkiye'nin ve Avrupa'nın en büyük savunma, havacılık ve uzay sanayi kümelenmesi SAHA İstanbul organizasyonuyla düzenlenen SAHA 2026 Uluslararası Savunma, Havacılık ve Uzay Sanayi Fuarı, 5-9 Mayıs'ta İstanbul Fuar Merkezi'nde gerçekleştirilecek.

Anadolu Ajansının "Teknolojinin kalbi SAHA'da atacak" başlıklı dosyasının onbirinci haberinde, STM'nin ilk kez sergileyeceği insansız sistemlere yer verildi.

Türkiye'nin savunma sanayi alanındaki mühendislik gücü STM, SAHA 2026'da özellikle otonom sistemler alanında ortaya koyacağı yeni nesil çözümlerle ve yakın gelecekteki insansız-insansız harbine yaptığı hazırlıklarla dikkatleri üzerine çekmeye hazırlanıyor. Şirket, hava, deniz ve sualtı platformlarını kapsayan çok boyutlu otonom ürün ailesiyle, modern harp sahasının ihtiyaçlarına bütüncül yanıt veren bir yaklaşımı "SAHA"ya taşıyacak.

STM, fuarda tekil platformların ötesinde otonomi, sürü zekası ve ileri entegrasyon kabiliyetleriyle desteklenen "Çok Boyutlu Harekat" (Multi-Domain Operations) yaklaşımını geniş bir ürün ailesiyle sergileyecek.

Şirket, SAHA 2026'da otonom sistemler alanındaki derin mühendislik birikimini yansıtan 6 yeni milli platformun lansmanını yapacak.

STM'nin fuarda ön plana çıkaracağı milli teknolojilerin başında Uzun Menzilli Kamikaze İHA geliyor. Bu sisteme ilişkin ilk test uçuş görüntülerini paylaşan STM, komuta merkezlerinden hava savunma ve radar unsurlarına kadar kritik hedefleri otonom olarak etkisiz hale getirebilecek bir çözüm ortaya koymayı amaçlıyor. Sabit kanatlı kamikaze İHA ALPAGU'nun gelişmiş yeteneklerle donatılan, artırılmış menzil ve faydalı yük kapasitesine sahip yeni bir versiyonu da ilk kez SAHA'da olacak. Hava savunma konseptine yenilikçi bir yaklaşım sunan ve düşman İHA'larını havada etkisiz hale getiren Önleyici İHA Sistemi, anlık istihbarat ve veri akışı sağlayacak Mini Keşif-Gözetleme Sistemi de ilk kez kamuoyuyla buluşacak.

İnsansız deniz sistemleri

Şirket, iki yeni insansız deniz sistemini de ilk kez SAHA'da görücüye çıkaracak. Deniz ve insansız sistemler alanındaki tecrübesini birleştirerek, insansız otonom sualtı ailesini ortaya koyan STM, stratejik görevler için özel olarak geliştirdiği Büyük Sınıf Otonom İnsansız Sualtı Aracı'nı da fuarda sergileyecek. STM, yüksek sürati, düşük silüeti ve sürü operasyon kabiliyetiyle deniz harbinde oyunun kurallarını değiştirmeye hazırlanan yeni nesil Kamikaze İnsansız Deniz Aracı'nı da gün yüzüne çıkaracak.

STM, fuarda yeni lansman ürünlerinin yanı sıra yıllarca sahada kendini başarıyla kanıtlamış ve operasyonel derinliğiyle öne çıkan çözümlerini de sunacak. Taktik İHA dünyasında fark yaratan ve bugün 4 kıtada kullanılan Türkiye'nin ilk milli vurucu İHA'sı KARGU, milli gözcü İHA TOGAN, mühimmat bırakma kabiliyetine sahip BOYGA-B, akıllı mühimmat sistemi TUNGA, KarguFPV ve dikey iniş-kalkış yapabilen STM TURUL VTOL ziyaretçilerle buluşacak.

Denizlerdeki milli imza

Askeri denizcilikte "mavi vatan"dan uluslararası sulara uzanan geniş ürün gamı da katılımcıların beğenisine sunulacak. Milli imkanlarla geliştirilen Türkiye'nin ilk milli fırkateyni TCG İSTANBUL, MİLGEM Ada Sınıfı Korvet, Türkiye'nin ilk milli hücumbotu ve STM500 denizaltısı ve sahil güvenlik gemilerinin yanı sıra Portekiz için geliştirilen Lojistik Destek Gemisi, Pakistan Denizde İkmal Tankeri, Malezya Korveti (LMS-Batch-II), Çok Maksatlı Destek Gemisi (MRSS) gibi ihracat başarısı yakalayan stratejik projeler sergilenecek. Deniz platformlarındaki yeni nesil otonom dönüşümün temsilcisi olan insansız suüstü platformu STM NETA 300 de STM'nin teknolojik vizyonunu yansıtmak üzere stantta olacak.

STM'nin tasarımcısı ve ana yüklenicisi olduğu, 2024 yılında Türk Donanması'nda göreve başlayan, Türkiye'nin ilk milli fırkateyni TCG İSTANBUL (F-515) ve STM'nin kritik roller üstlendiği Reis Sınıfı denizaltıların ilki olan TCG PİRİREİS (S-330), SAHA-2026 kapsamında Ataköy limanı açıklarında ziyaretçilerle buluşacak.

SAHA kapsamında oluşturulacak FPV drone alanında STM'nin geliştirdiği insansız hava araçlarının uçuşları da katılımcılar tarafından izlenebilecek. STM, SAHA'da yeni teknoloji ve projelerin geliştirilmesi için de işbirliği anlaşmalarına imza atacak.